Jak zrobić własną profesjonalną książeczkę z darmowych PDF-ów (tanie metody bindowania w domu)

Darmowy PDF może po wydrukowaniu wyglądać jak porządny skrypt, instrukcja albo niewielka książka, ale tylko wtedy, gdy oprawę zaplanuje się przed naciśnięciem „Drukuj”. Najwięcej domowych projektów psuje nie brak drogiej bindownicy, lecz źle dobrany format, zbyt szerokie marginesy, niewłaściwe drukowanie dwustronne albo oprawa niedopasowana do liczby kartek.

Da się zrobić to tanio. Przy pojedynczym egzemplarzu nie ma sensu kupować sprzętu za kilkaset złotych. Przy kilkunastu lub kilkudziesięciu książeczkach kalkulacja wygląda już inaczej. Najważniejsze jest więc ustalenie, co właściwie ma powstać: cienka broszura składana na pół, skrypt A4 otwierany na płasko czy dokument przypominający miękką książkę.

Najpierw przygotuj PDF do druku, bo oprawa nie naprawi złego układu stron

Pierwszą decyzją jest format. Jeśli PDF został przygotowany jako zwykłe strony A4 i ma 100–200 stron, najprościej pozostawić go w A4 i zastosować bindowanie grzebieniowe, spiralne albo termiczne. Próba przerobienia takiego materiału na małą broszurę A5 często kończy się tekstem zbyt drobnym do wygodnego czytania.

Inaczej wygląda sytuacja z dokumentem liczącym przykładowo 20, 32 albo 48 stron. Wtedy można zrobić klasyczną książeczkę A5: dwie strony dokumentu trafiają na jedną stronę arkusza A4, arkusz drukowany jest dwustronnie, składany na pół i zszywany w grzbiecie.

Tu pojawia się pierwszy techniczny szczegół: liczba stron broszury powinna być podzielna przez cztery. Jeden arkusz złożony na pół daje cztery strony: dwie z przodu i dwie z tyłu. Jeżeli dokument ma 30 stron, potrzebne będą dwie puste strony albo dodatkowa strona tytułowa i końcowa.

Nie warto ręcznie ustawiać kolejności typu „32–1, 2–31, 30–3”. Program powinien wykonać tzw. impozycję broszurową. W Adobe Acrobat Reader można użyć trybu drukowania „Broszura”. Podobne ustawienia mają sterowniki części drukarek Brother, Canon, Epson i HP.

Przed wydrukowaniem całego materiału zawsze robię próbę na jednym arkuszu. To oszczędza znacznie więcej papieru niż późniejsze analizowanie, dlaczego połowa stron stoi do góry nogami.

Przy druku dwustronnym szczególnie trzeba sprawdzić sposób odwracania arkusza:

• dla zwykłego dokumentu A4 najczęściej stosuje się obrót wzdłuż długiej krawędzi;

• dla układu broszurowego ustawienie zależy od orientacji arkusza i sterownika drukarki;

• przy ręcznym duplexie trzeba najpierw ustalić, którą stroną drukarka pobiera papier i jak obraca stos.

Nie testuj tego na 80 stronach. Wydrukuj strony 1–4 i zaznacz ołówkiem górną krawędź arkusza.

Do większości domowych książeczek wystarcza zwykły papier A4 80 g/m². W polskich sklepach ryza 500 arkuszy kosztuje obecnie mniej więcej 12–16 zł, więc sam papier do 100-stronicowego dokumentu drukowanego dwustronnie kosztuje około 1,20–1,60 zł.

Papier 90–100 g/m² daje przyjemniejsze, sztywniejsze kartki, ale nie zawsze jest lepszym wyborem. Przy grubej publikacji zwiększa objętość bloku, przez co potrzebny jest większy grzbiet. Przy broszurach zszywanych pośrodku grubszy papier szybciej powoduje także „wypychanie” środkowych kartek poza krawędź.

Okładkę można natomiast zrobić z kartonu 200–250 g/m². Trzeba tylko sprawdzić w instrukcji drukarki maksymalną obsługiwaną gramaturę. W wielu domowych urządzeniach atramentowych gruby karton najlepiej podawać przez tylny lub prosty tor papieru. Wpychanie 250–300 g/m² do drukarki przeznaczonej głównie do 80–120 g/m² to dobry sposób na zacięcie papieru, a nie na profesjonalną okładkę.

Najtańsza oprawa zależy od liczby stron — nie zawsze potrzebujesz bindownicy

Do cienkiej książeczki najbardziej opłacalna jest oprawa zeszytowa, czyli zszycie złożonych arkuszy wzdłuż linii grzbietu. Tak oprawia się wiele instrukcji, programów wydarzeń i niewielkich katalogów.

Dobrze działa przy materiałach liczących mniej więcej 8–40 stron na zwykłym papierze 80 g/m². Przy 60–80 stronach można nadal próbować, ale środkowe kartki zaczynają wyraźnie wystawać, a grzbiet robi się gruby i nie chce leżeć płasko.

Potrzebny jest zszywacz długoramienny, ponieważ zwykły zszywacz biurowy nie dosięgnie środka arkusza A4. Alternatywą jest otwarcie zwykłego zszywacza, przebicie arkuszy na miękkim podłożu i ręczne zagięcie nóżek zszywki. Przy jednym egzemplarzu działa. Przy dwudziestu jest już irytujące i trudno utrzymać identyczne położenie zszywek.

Do grubszych materiałów praktyczniejsza jest oprawa grzebieniowa z plastikowym grzbietem. To ten system, który najczęściej widać w skryptach szkoleniowych i materiałach konferencyjnych.

Jego zalety są bardzo konkretne:

• dokument można otworzyć prawie na płasko;

• można później wymienić pojedynczą kartkę;

• grzbiety występują w wielu średnicach;

• jedna bindownica wystarcza na setki kolejnych dokumentów;

• materiały eksploatacyjne kosztują niewiele w przeliczeniu na egzemplarz.

Podstawowa ręczna bindownica A4 znanej marki kosztuje obecnie około 200–250 zł. Taki zakup ma sens dopiero wtedy, gdy wiadomo, że sprzęt będzie regularnie używany. Kupowanie urządzenia do wykonania jednej książeczki za 20 zł jest ekonomicznie bez sensu — taniej zlecić samo przedziurkowanie i oprawienie w punkcie ksero.

Przy grzebieniu nie należy też wierzyć wyłącznie maksymalnej liczbie kartek podawanej dużą czcionką na pudełku. Ważniejsza jest liczba arkuszy dziurkowanych jednocześnie. Jeżeli niedroga bindownica przebija 10–12 kartek, dokument liczący 200 arkuszy trzeba podzielić na kilkanaście partii. W domu jest to wykonalne, ale przy serii 30 egzemplarzy szybko staje się mechaniczną pracą na kilka godzin.

Przednią okładkę można wykonać z przezroczystego PVC o grubości około 150–200 µm, a tylną z kartonu skóropodobnego. Opakowanie 100 przezroczystych arkuszy A4 kosztuje mniej więcej 20–45 zł, czyli około 20–45 gr za jedną okładkę. Do tego dochodzi tył i plastikowy grzbiet. Sama oprawa jednego dokumentu nie jest więc droga; koszt zaczyna się od urządzenia.

Estetyczniejszą alternatywą jest termobindowanie. Kartki wkłada się do gotowej okładki z klejem w grzbiecie, a urządzenie podgrzewa klej i łączy blok. Efekt z daleka przypomina miękką książkę.

Ma jednak wadę, o której rzadko mówi się przed zakupem: termobindowany dokument gorzej otwiera się na płasko, a poprawianie pojedynczej strony po oprawieniu jest kłopotliwe. Do instrukcji leżącej obok komputera wybrałbym grzebień. Do raportu, pracy zaliczeniowej albo materiału, który ma głównie dobrze wyglądać na półce — termobindowanie.

Jest jeszcze metoda prawie darmowa: szycie ręczne. Przy kilku składkach można użyć mocnej nici, igły introligatorskiej i prostego ściegu broszurowego. Materiały kosztują grosze, a dobrze wykonane szycie jest trwałe. Problemem jest czas. Ręczne przebijanie, wyrównywanie i szycie każdego egzemplarza sprawdza się przy jednej książce, nie przy produkcji seryjnej.

Ile naprawdę kosztuje własna książeczka i kiedy lepiej zlecić część pracy

Największym błędem jest liczenie wyłącznie ceny papieru. Przy domowym druku trzeba doliczyć tusz albo toner, okładkę, element oprawy oraz zużycie materiałów podczas prób.

Przykład: PDF ma 120 stron A4. Przy druku dwustronnym potrzeba 60 arkuszy. Sam papier 80 g/m² kosztuje około 1,50–2 zł. Do tego dochodzi toner.

I tu nie ma jednej uczciwej stawki „za stronę”. Toner laserowy przy zwykłym tekście może być bardzo tani, ale drukarka atramentowa drukująca PDF z kolorowymi tłami, fotografiami i wykresami potrafi zużyć tusz wielokrotnie szybciej. Deklarowana wydajność wkładu jest mierzona w określonych warunkach testowych i nie odpowiada każdemu dokumentowi.

Dlatego przed drukowaniem 500 czy 1000 stron warto policzyć koszt na podstawie konkretnego wkładu:

cena tonera ÷ deklarowana liczba stron = orientacyjny koszt jednej strony.

Przykładowo toner kosztujący 180 zł i mający deklarowaną wydajność 3000 stron daje teoretycznie 6 gr za stronę. Sto dwadzieścia stron to wtedy około 7,20 zł toneru. Dokument z dużym zaczernieniem będzie kosztował więcej.

Przy kolorowym atramencie rachunek może być znacznie mniej przyjemny. Jeśli książeczka nie potrzebuje koloru, w sterowniku należy wymusić druk w skali szarości lub tylko czarnym tuszem/tonerem. Samo stwierdzenie, że PDF „wygląda prawie czarno-biało”, nie wystarcza — szare elementy mogą być drukowane mieszanką kolorowych atramentów.

Przy pojedynczym egzemplarzu praktyczny podział pracy wygląda tak:

• drukarka laserowa w domu — drukujesz samodzielnie i zlecasz tylko oprawę;

• drukarka atramentowa na drogie kartridże — najpierw porównujesz cenę całego wydruku w punkcie ksero;

• cienka broszura do około 40 stron — druk i zszywanie można zrobić całkowicie w domu;

• regularne drukowanie materiałów szkoleniowych — zakup prostej bindownicy grzebieniowej zaczyna mieć ekonomiczny sens;

• pojedynczy elegancki raport — termobindowanie w punkcie usługowym jest zwykle rozsądniejsze niż kupowanie własnej maszyny.

Jest również prosty sposób na obniżenie kosztu bez pogarszania czytelności: druk dwustronny. Dokument liczący 200 stron potrzebuje wtedy około 100, a nie 200 arkuszy. Nie zmniejsza to zużycia toneru o połowę, bo liczba zadrukowanych stron się nie zmienia, ale książka jest cieńsza, lżejsza i wymaga mniejszego grzbietu.

Nie przesadzałbym natomiast z drukowaniem czterech stron PDF na jednej stronie A4. W dokumentach przygotowanych pierwotnie w formacie A4 tekst po takiej redukcji często robi się zwyczajnie męczący. Oszczędność papieru nie rekompensuje publikacji, której nikt nie chce czytać.

Trzeba też sprawdzić legalność samego PDF-u. Określenie „darmowy PDF” nie zawsze oznacza prawo do dowolnego kopiowania. Materiały należące do domeny publicznej, publikacje udostępnione na odpowiedniej licencji Creative Commons albo dokumenty, których licencja wyraźnie dopuszcza druk na własny użytek, nie stanowią problemu w zakresie przewidzianym przez ich warunki. Co innego plik znaleziony przypadkiem na dysku internetowym, będący kopią normalnie sprzedawanej książki.

FAQ

Czy zwykła drukarka domowa wystarczy do zrobienia książeczki?
Tak. Do tekstowych PDF-ów najlepiej nadaje się drukarka laserowa z automatycznym duplexem. Atramentowa również wystarczy, ale przy dużej liczbie stron trzeba najpierw policzyć koszt tuszu.

Jaki papier wybrać do środka?
Do większości publikacji 80 g/m² jest najlepszym kompromisem między ceną, grubością i wygodą przewracania stron. Papier 90–100 g/m² wybieraj wtedy, gdy dokument jest krótki albo zależy Ci na bardziej „raportowym” charakterze.

Ile stron może mieć broszura zszywana pośrodku?
Przy papierze 80 g/m² komfortowy zakres domowy to mniej więcej 8–40 stron. Powyżej tego grzbiet zaczyna mocno puchnąć i lepiej przejść na inną metodę oprawy.

Co jest lepsze: grzebień plastikowy czy termobindowanie?
Do materiałów roboczych, instrukcji i skryptów — grzebień, ponieważ dokument łatwo się otwiera i można wymieniać strony. Do raportów i dokumentów prezentacyjnych — termobindowanie, ponieważ daje czystszy wizualnie grzbiet.

Czy warto kupować bindownicę do jednej książki?
Nie. Przy jednym lub kilku egzemplarzach zwykle taniej jest wydrukować materiał samemu i zlecić samo bindowanie. Zakup urządzenia za około 200–250 zł zaczyna mieć sens przy regularnej produkcji kolejnych dokumentów.

Jak sprawdzić, czy strony po wydrukowaniu będą ułożone prawidłowo?
Najpierw wydrukuj cztery strony próbne. Sprawdź ich kolejność, orientację tekstu i stronę obracania arkusza. Dopiero po tym uruchamiaj cały nakład.

Czy można zrobić profesjonalny efekt bez bindownicy?
Tak. Przy cienkim materiale dobrze wykonana broszura A5 z kartonową okładką, równo złożonymi arkuszami i dwiema zszywkami w grzbiecie wygląda znacznie lepiej niż źle wykonane bindowanie drogim sprzętem.

Pierwszy krok jest więc prosty: nie kupuj bindownicy. Najpierw sprawdź liczbę stron PDF-u, jego format i wykonaj czterostronicowy test druku dwustronnego. Jeżeli dokument ma do około 40 stron i dobrze znosi zmniejszenie do A5, zacznij od broszury zszywanej. Jeżeli ma 80, 150 czy 300 stron, od razu planuj oprawę A4 na grzebieniu albo termobindowanie. Najdroższym błędem jest wydrukowanie całego pliku przed podjęciem tej decyzji.

Więcej informacji na: https://kolorka.pl